شاید برای شما هم پیش آمده که احساس کنید ماشینتان دیگر آن نفس همیشگی را ندارد. پدال گاز را فشار میدهید اما سرعت به کندی بالا میرود و انگار چیزی جلوی تنفس موتور را گرفته است. خیلیها در این شرایط فکر میکنند موتور ایراد اساسی پیدا کرده، اما اغلب مشکل جای دیگری است. گرفتگی شبکه زنبوری کاتالیزور یکی از دلایل اصلی افت شتاب و افزایش مصرف سوخت است. خبر خوب اینکه همیشه نیاز به تعویض این قطعه چند میلیونی نیست. نحوه شستشوی کاتالیزور اگزوز راهکاری است که میتواند با هزینهای بسیار کمتر، عملکرد خودرو را به روز اول برگرداند. در این مطلب قرار است یاد بگیریم چطور بدون دردسر اضافی، این قطعه مهم را تمیز کنیم تا هم مصرف سوخت پایین بیاید و هم چراغ چک خاموش شود.
وقتی کاتالیزور خودرو شروع به گرفتگی میکند، ماشین سعی میکند با زبان بیزبانی به شما بفهماند که مشکلی وجود دارد. یکی از اولین مواردی که راننده متوجه آن میشود، بوی بسیار بد و غیرعادی است. این بو معمولا شبیه بوی تخممرغ گندیده یا گوگرد است که از اگزوز خارج میشود. دلیل این بو، عدم توانایی کاتالیزور در تصفیه صحیح گازهای خروجی و انباشته شدن آلایندهها درون آن است. اگر وقتی شیشه پایین است یا پشت ماشین ایستادهاید چنین بویی حس کردید، باید به وضعیت اگزوز شک کنید.
نشانه فیزیکی دیگر، افزایش حرارت کف خودرو است. کاتالیزور وقتی گرفته باشد، نمیتواند دود داغ را به سرعت خارج کند. این موضوع باعث میشود حرارت در زیر اتاق ماشین حبس شود. گاهی این گرما به قدری زیاد است که راننده یا سرنشین جلو آن را در قسمت کف پای خود احساس میکنند. این حرارت بالا نه تنها آزاردهنده است، بلکه در درازمدت میتواند به عایقهای کف خودرو و سیمکشیهای عبور کرده از آن ناحیه آسیب جدی بزند.
مورد بعدی که رانندههای باهوش متوجه آن میشوند، شنیدن صداهای عجیب از زیر ماشین است. اگر کاتالیزور از داخل خرد شده باشد یا ذرات کربن به صورت تکههای سفت درآمده باشند، هنگام دور آرام یا استارت زدن، صدایی شبیه تکان خوردن سنگریزه در قوطی کنسرو شنیده میشود. این صدا زنگ خطری است که میگوید شستشوی کاتالیزور اگزوز یا تعویض آن باید هرچه سریعتر انجام شود. توجه به این نشانهها میتواند از هزینههای سنگین تعمیر موتور جلوگیری کند.
جدا از نشانههای حسی که در بالا گفتیم، علائم فنی مشخصی هم وجود دارد که نشان میدهد زمان تمیز کردن کاتالیزور اگزوز فرا رسیده است. روشن شدن چراغ چک موتور (Check Engine) رایجترین علامت است. وقتی سنسور اکسیژن دوم که بعد از کاتالیزور نصب شده، تشخیص دهد که گازهای خروجی به درستی تصفیه نمیشوند، فرمانی به ECU میفرستد و چراغ چک روشن میشود. معمولا دستگاه دیاگ در این شرایط کد خطای P0420 را نشان میدهد که به معنی کارایی پایین سیستم کاتالیزور است.
افت محسوس شتاب خودرو، علامت فنی دیگری است که نباید نادیده گرفت. وقتی مسیر خروج دود بسته باشد، موتور نمیتواند نفس بکشد. مثل این است که بخواهید با دهان بسته بدوید. در این حالت هرچقدر پدال گاز را فشار میدهید، دور موتور به سختی بالا میرود و ماشین در سربالاییها کم میآورد. این فشار معکوس (Backpressure) که به موتور وارد میشود، اگر ادامه پیدا کند، میتواند باعث خرابی واشر سرسیلندر و قطعات داخلی موتور شود.
افزایش ناگهانی مصرف سوخت هم از دیگر علائم کثیف شدن این قطعه است. کامپیوتر خودرو وقتی میبیند تخلیه دود به درستی انجام نمیشود و احتراق ناقص است، سعی میکند با پاشش سوخت بیشتر این نقص را جبران کند. اگر متوجه شدید که با همان مسافت همیشگی، بنزین بیشتری میسوزانید، حتما نیمنگاهی به وضعیت کاتالیزور داشته باشید. بد کار کردن موتور در حالت درجا (لرزش موتور) و خاموش شدن ناگهانی بعد از استارت هم میتواند ریشه در گرفتگی شدید مسیر اگزوز داشته باشد.
بیشتر بدانید: کار کاتالیزور چیست
شاید با خود بگویید که چرا باید به فکر روشهای شستشوی کاتالیزور باشیم و اصلا چرا این قطعه تا این حد اهمیت دارد؟ کاتالیزور فقط یک فیلتر ساده نیست؛ این قطعه مسئول تبدیل گازهای سمی و خطرناک مثل مونوکسید کربن و اکسیدهای نیتروژن به بخار آب و گازهای بیخطر است. بدون یک کاتالیزور سالم، خودروی شما به یک ماشین تولید سم تبدیل میشود که هم به سلامت ریههای خودتان و هم به محیط زیست آسیب میزند. بنابراین اولین اهمیت شستشو، حفظ سلامت عمومی و کاهش آلودگی هوا است.
از طرف دیگر، بحث اقتصادی بسیار پررنگ است. کاتالیزورها حاوی فلزات گرانبهایی مثل پلاتین، پالادیوم و رودیوم هستند. به همین دلیل قیمت خرید یک کاتالیزور نو بسیار بالاست و میتواند چندین میلیون تومان هزینه روی دست شما بگذارد. تمیز کردن کاتالیزور اگزوز به صورت دورهای، عمر این قطعه گرانقیمت را افزایش میدهد و از هزینه سنگین تعویض جلوگیری میکند. در واقع با صرف هزینهای اندک برای شستشو، سرمایه خود را حفظ میکنید.
موضوع بعدی بحث معاینه فنی است. بسیاری از خودروها تنها به دلیل بالا بودن سطح آلایندگی در تستهای معاینه فنی رد میشوند. یک کاتالیزور گرفته نمیتواند گازها را به حد استاندارد برساند. با انجام صحیح نحوه شستشوی کاتالیزور اگزوز قبل از مراجعه به مراکز معاینه فنی، میتوانید با اطمینان خاطر برگه قبولی را دریافت کنید. همچنین سلامت موتور شما در گرو باز بودن راه تنفس آن است. کاتالیزور تمیز یعنی فشار کمتر روی موتور، دمای کارکرد پایینتر و عمر طولانیتر برای اجزای پیشرانه.
برای کسب اطلاعات در خصوص علائم خرابی سوزن انژکتور همین حالا کلیک کنید.
برای احیای این قطعه، راهکارهای مختلفی وجود دارد که بسته به شدت گرفتگی و امکاناتی که دارید، میتوانید یکی را انتخاب کنید. بهترین روش تمیز کردن کاتالیزور همیشه آن روشی است که کمترین آسیب را به ساختار سرامیکی داخل قطعه بزند و در عین حال بیشترین رسوبات را پاک کند. به طور کلی دو رویکرد اصلی برای این کار وجود دارد: یکی بدون باز کردن قطعه و دیگری با باز کردن کامل آن.
روش اول که بسیار محبوب و کمهزینه است، استفاده از محلولهای شستشوی کاتالیزور یا همان مکملهای مخصوص است. این روش برای گرفتگیهای سطحی و نگهداری پیشگیرانه عالی است. در این متد، شما نیازی به آچار و ابزار ندارید و فقط کافیست محصول مناسب را تهیه کنید. این مکملها طوری طراحی شدهاند که در دمای بالای احتراق فعال میشوند و جرمهای دوده و کربن را در مسیر اگزوز حل میکنند.
روش دوم که تخصصیتر است و برای گرفتگیهای شدید به کار میرود، شستشو با آب و مواد شوینده مخصوص پس از باز کردن قطعه است. این کار نیاز به مهارت فنی، چال و ابزار مکانیکی دارد. اگر کاتالیزور شما سالهاست تمیز نشده و علائم شدیدی دارد، احتمالا روش اول جوابگو نخواهد بود و باید آستینها را بالا بزنید و قطعه را باز کنید. در ادامه، هر کدام از این روشها را با جزئیات دقیق بررسی میکنیم تا بتوانید خودتان در خانه یا با کمک مکانیک این کار را انجام دهید.
سادهترین پاسخی که میتوان به سوال نحوه شستشوی کاتالیزور اگزوز داد، استفاده از مکملهای داخل باک است. این محصولات با فرمولاسیون شیمیایی خاصی تولید میشوند که توانایی شکستن پیوندهای کربنی سخت شده را دارند. برای استفاده از این روش، ابتدا باید صبر کنید تا باک بنزین خودرو تقریبا خالی شود (حدود یک چهارم باک یا کمتر). سپس محلول شستشو را به طور کامل داخل باک بریزید و روی آن مقدار مشخصی بنزین (معمولا طبق دستور روی قوطی، حدود نصف باک) بزنید.
بعد از ریختن مکمل، باید با خودرو رانندگی کنید. اما نه یک رانندگی معمولی! برای اینکه مواد اثر کنند، دمای اگزوز باید بالا برود. توصیه میشود حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه با دور موتور بالا (حدود ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ دور در دقیقه) در بزرگراه رانندگی کنید. این کار باعث میشود جریان گازهای خروجی با سرعت و حرارت زیاد، مواد شوینده را به داخل شبکههای کاتالیزور ببرد و رسوبات را کنده و از اگزوز خارج کند.
این روش برای خودروهایی که تازه علائم اولیه گرفتگی را نشان دادهاند بسیار موثر است. همچنین پیشنهاد میشود هر ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ کیلومتر یک بار از این مکملها استفاده کنید تا اصلا کار به گرفتگی شدید نرسد. مزیت بزرگ این روش، عدم نیاز به باز و بسته کردن پیچهای زنگ زده اگزوز و صرفهجویی در زمان است. با این حال، اگر شبکه کاتالیزور کاملا کیپ شده باشد، ممکن است این محلولها نتوانند راه را باز کنند.
برای خرید مکمل سوخت در انواع مختلف همین حالا کلیک کنید.
اگر روش مکمل جواب نداد یا مکانیک تشخیص داد گرفتگی شدید است، باید سراغ روش مکانیکی بروید. در این روش از نحوه شستشوی کاتالیزور اگزوز، ابتدا باید خودرو کاملا سرد شود. سپس با استفاده از جک و خرک ایمن، زیر خودرو بروید و پیچهای اتصال کاتالیزور به منیفولد و لوله اگزوز را باز کنید. این پیچها معمولا به دلیل حرارت زیاد خشک و زنگزده هستند، پس استفاده از اسپری روانکننده ضروری است. سنسورهای اکسیژن را هم با دقت جدا کنید تا آسیب نبینند.
پس از جدا کردن کاتالیزور، آن را بررسی کنید. اگر شبکه داخلی ذوب شده یا شکسته باشد، شستشو فایدهای ندارد و باید تعویض شود. اما اگر فقط سیاه و گرفته است، میتوانید کار را شروع کنید. یک تشت بزرگ آماده کنید و کاتالیزور را درون آن قرار دهید. میتوانید از مخلوط آب گرم و مایع ظرفشویی قوی یا پودر لباسشویی استفاده کنید. برخی هم از محلولهای چربیزدای موتور (Degreaser) استفاده میکنند که قدرت بیشتری دارد.
قطعه را درون محلول غوطهور کنید و اجازه دهید حداقل ۱۲ تا ۲۴ ساعت بماند. در این مدت، محلول به داخل منافذ ریز نفوذ کرده و کربنها را نرم میکند. بعد از گذشت این زمان، قطعه را خارج کرده و با فشار آب (شلنگ کارواش) از ورودی و خروجی بشویید. آنقدر آب بگیرید تا آب خروجی کاملا زلال شود. نکته بسیار مهم این است که قبل از نصب مجدد، باید اجازه دهید کاتالیزور کاملا خشک شود. نصب قطعه خیس میتواند باعث شوک حرارتی و ترک خوردن سرامیک داخلی شود.
بسیاری از رانندگان در دوراهی شستشو یا تعویض میمانند. دانستن تفاوت این دو به تصمیمگیری بهتر کمک میکند. تعویض کاتالیزور یعنی خرید یک قطعه نو و جایگزینی آن. این کار گرانترین راه حل است اما مطمئنترین نتیجه را میدهد و خیالتان را برای چند سال راحت میکند. اما شستشو، تلاشی برای احیای قطعه قدیمی است. هزینه شستشو بسیار ناچیز است (در حد هزینه مکمل یا مواد شوینده)، اما ریسک دارد که شاید قطعه به طور کامل احیا نشود.
اگر خودروی شما بالای ۱۵۰ هزار کیلومتر کار کرده و تا حالا کاتالیزورش عوض نشده، احتمالا عمر مفید قطعه تمام شده و مواد فعال آن (پلاتین و…) خاصیت خود را از دست دادهاند. در این حالت شستشو فقط گرفتگی فیزیکی را رفع میکند اما کارایی شیمیایی (تصفیه گازها) را برنمیگرداند و ممکن است چراغ چک دوباره روشن شود. اما اگر خودرو کمکارکرد است و به دلیل بنزین بیکیفیت یا مشکل فنی موقت دچار گرفتگی شده، شستشو بهترین روش تمیز کردن کاتالیزور و گزینهای کاملا منطقی و اقتصادی است.
اگر تصمیم گرفتید خودتان دست به آچار شوید و روش شستشوی عمیق را اجرا کنید، به ابزارهای خاصی نیاز دارید. اول از همه، امنیت حرف اول را میزند. حتما از جک سوسماری و خرکهای فلزی مطمئن استفاده کنید. هرگز فقط به جک اعتماد نکنید. عینک ایمنی و دستکش ضخیم هم برای محافظت در برابر برادههای زنگزده و مواد شوینده ضروری است.
برای باز کردن پیچها، به یک دست آچار بوکس کامل (معمولا سایزهای ۱۳، ۱۵ یا ۱۷ میلیمتر) و جغجغه نیاز دارید. آچارهای رینگی هم برای جاهای تنگ به کار میآیند. همانطور که گفتیم، پیچهای اگزوز معمولا جوش میخورند، پس داشتن یک اسپری WD-40 یا روانکننده مشابه برای باز کردن آنها الزامی است. گاهی ممکن است نیاز به لوله بلندتر برای اهرم کردن آچار داشته باشید تا زور بیشتری وارد کنید.
برای مرحله شستشو، یک تشت پلاستیکی بزرگ که کاتالیزور در آن جا شود لازم دارید. مایع شوینده (مایع ظرفشویی، پودر ماشین یا جوهر نمک بسیار رقیق – با احتیاط)، فرچه پلاستیکی برای تمیز کردن بدنه بیرونی و از همه مهمتر، دسترسی به آب پرفشار یا دستگاه کارواش خانگی برای شستشوی نهایی نیاز است.
برخی رانندگان تصور میکنند اگر کاتالیزور گرفته باشد، نهایتا ماشین کمی کند میشود و مشکل خاصی نیست. اما واقعیت چیز دیگری است. نادیده گرفتن نحوه شستشوی کاتالیزور اگزوز در زمان مناسب میتواند خسارتهای سنگینی به بار آورد. وقتی مسیر خروجی دود مسدود میشود، فشار عظیمی به سیلندرها برمیگردد. این فشار میتواند باعث بالا رفتن دمای موتور و سوختن واشر سرسیلندر شود.
در موارد حادتر، حرارت بیش از حد ناشی از گرفتگی کاتالیزور میتواند باعث ذوب شدن خود قطعه و مسدود شدن کامل اگزوز شود. در این حالت ماشین استارت میخورد اما بلافاصله خاموش میشود و شما در جاده میمانید. حتی گزارشهایی از آتشسوزی در قسمت زیرین خودرو به دلیل سرخ شدن کاتالیزور گرفته وجود دارد. پس این موضوع فقط یک نقص فنی ساده نیست، بلکه مسئلهای ایمنی است.
همچنین رانندگی طولانیمدت با کاتالیزور معیوب، باعث میشود سنسورهای اکسیژن اطلاعات غلط به ECU بدهند و تنظیم موتور به هم بریزد. این یعنی تزریق سوخت نامناسب که در درازمدت به شمعها، کویلها و انژکتورها آسیب میزند. بنابراین تمیز کردن یا تعویض به موقع، نوعی بیمه برای سلامت کل مجموعه موتور خودرو محسوب میشود.
پیشگیری همیشه بهتر از درمان است. نباید صبر کنید تا ماشین کاملا از نفس بیفتد یا بوی بد بلند شود. کارشناسان خودرو پیشنهاد میکنند که استفاده از مکملهای تمیزکننده را به عنوان بخشی از سرویسهای دورهای (مثلا هر بار تعویض روغن یا هر ۵۰۰۰ کیلومتر) در نظر بگیرید. این کار از تجمع لایههای ضخیم کربن جلوگیری میکند.
اما برای شستشوی اساسی (باز کردن قطعه)، معمولا کیلومتر خاصی تعیین نمیشود و بیشتر بستگی به شرایط کارکرد خودرو دارد. اگر بیشتر در ترافیکهای سنگین شهری رانندگی میکنید و موتور زیاد درجا کار میکند، احتمال گرفتگی بیشتر است. به طور میانگین، بررسی وضعیت کاتالیزور در هر ۸۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر توصیه میشود. همچنین اگر کیفیت بنزینی که میزنید پایین است، باید فواصل بررسی را کوتاهتر کنید. قبل از رفتن به معاینه فنی هم زمان طلایی برای انجام روشهای شستشوی کاتالیزور است تا خیالتان از بابت تست آلایندگی راحت باشد.
کاتالیزور اگزوز نقش ریههای خودروی شما را دارد. همانطور که ما با ریههای گرفته نمیتوانیم بدویم، ماشین هم با کاتالیزور کثیف نمیتواند درست حرکت کند. در این مقاله آموختیم که نحوه شستشوی کاتالیزور اگزوز کاری شدنی است و میتواند با روشهای سادهای مثل مکملها یا روشهای دقیقتری مثل شستشو با آب انجام شود. توجه به علائمی مثل افت شتاب، بوی بد و چراغ چک میتواند شما را از خرجهای میلیونی نجات دهد. اگر خودروی شما هنوز نفس دارد اما کمی کند شده، همین امروز دست به کار شوید و با یکی از روشهای گفته شده، سلامت را به آن برگردانید.
سایت پیشرو لنت، مرجع معتبر و تخصصی در زمینه ارائه بهترین محصولات خودرو، اعم از لنت ترمز، روغن موتور و اکتان، امیدوار است این مطلب برای شما مفید بوده باشد. ما قدردانیم که تا انتهای این مقاله همراه پیشرو لنت بودید و امیدواریم با نگهداری صحیح، همیشه رانندگی ایمن و لذتبخشی داشته باشید.
خیر، استفاده از اسیدهای قوی مثل جوهر نمک خالص میتواند به فلزات گرانبهای داخل کاتالیزور آسیب بزند و ساختار سرامیکی آن را خرد کند. بهتر است از شویندههای ملایم یا محصولات مخصوص استفاده کنید.
حذف کاتالیزور شاید کمی خروج دود را راحتتر کند و شتاب را به مقدار ناچیزی افزایش دهد، اما باعث روشن شدن چراغ چک، افزایش شدید آلایندگی، جریمه پلیس و رد شدن در معاینه فنی میشود و اصلا توصیه نمیگردد.
معمولا پس از ریختن مکمل در باک و رانندگی حدود ۵۰ تا ۱۰۰ کیلومتر با دور موتور بالا، اثرات آن مشخص میشود. برای نتیجه کامل بهتر است تا خالی شدن باک صبر کنید.
اگر از مکمل استفاده کنید، هزینه فقط قیمت خرید قوطی مکمل است. اگر روش باز کردن را انتخاب کنید، هزینه شامل اجرت مکانیک (اگر خودتان انجام ندهید) و مواد شوینده است که در هر دو صورت بسیار کمتر از خرید قطعه نو است.
خیر، سوراخ کردن شبکه کاتالیزور باعث میشود گازها تصفیه نشوند و صدای اگزوز هم ناهنجار شود. این کار عملا کاتالیزور را از کار میاندازد و همان معایب حذف کاتالیزور را دارد.
